Biden’in İran’la anlaşmaya dönme kararının 2021 seçimlerindeki etkisi

0
150

Hamed Hüsrevşahi
gazeteci

Beş ay sonra İran’da cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılacak. Cumhurbaşkanı olarak son aylarınl geçiren Hasan Ruhani, ikinci döneminin sona ermesiyle artık aday olamayacaktır.

Hasan Ruhani 2013 yılında “dünya ile etkileşim” ve “yaptırımları kaldırmak için müzakere” gibi sloganlarla, o zamanki popüler Tahran belediye başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve İran İslam Cumhuriyeti eski dışişleri bakanı Ali Ekber Velayeti gibi tanınmış adayları geride bırakarak, Ekber Haşimi Rafsancani’nin desteği ile iktidara geldi.

Onun Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’in çabaları ve Obama yönetiminin İran’la anlaşmaya varma konusundaki ilgisiyle İran, P5 + 1 (Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi artı Almanya) ile anlaşmaya vardı ve İran’a yönelik küresel yaptırımlar kaldırıldı.

ABD, cumhurbaşkanlığı yetkileri ile İran’a yönelik yaptırımları da askıya aldı. Bu anlaşmanın hem İran içinde hem de Amerika Birleşik Devletleri içinde muhalifleri vardı. Başta İsrail olmak üzere bazı Arap ülkeleri muhalifler listesine yer alıyordu.

Donald Trump, Amerika Birleşik Devletleri’nde iktidara gelmesinin ve İran’a yönelik yaptırımların askıya alınmasının birkaç kez uzatılmasının ardından İran’la anlaşmadan çekileceğini açıkladı. Avrupa ülkeleri, ABD’nin anlaşmadan çekilmesi ile İran’ın uğradığı zararı telafi edecekrini söylemelerine rağmen pratikte harekete geçmediler.

https://theiranproject.com/wp-content/uploads/2020/02/Iran-Election.jpg

Tüm yumurtalarını P5 + 1 anlaşmasının sepetine koyan Hasan Ruhani, ulusal paranın keskin bir devalüasyonu ve halkın satın alma gücünün düşmesi, para transferlerinin yasaklanması ve petrol satışlarında düşüş gibi birçok sorunla karşı karşıya kaldı.

Ancak Hasan Ruhani devleti, nükleer programına ilişkin ortak geniş aksiyon planın’dan ayrılmayacağını açıkladı; Ama yavaş yavaş taahhütlerini azaltmaya zorlanmış ve 2021 başından itibaren uygulamaya konulan son adımda uranyumu zenginleştirme oranını  % 20’ye çıkarmıştır.

İran parlamentosunun bir üyesi de, yaptırımlar kaldırılmazsa İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu müfettişlerini iki ay içinde İran’dan kovulacaklarını söyledi.

Şimdi Trump seçimi kaybetti ve İran ile anlaşmaya dönmek istediğini söyleyen Biden, Amerika Birleşik Devletleri’nin bir sonraki başkanı. Biden’in Bazı yakınları, onun anlaşmaya dönüşünü ve İran’a yönelik yaptırımların kaldırılmasını İran’la füze yetenekleri ve İran ve müttefiklerinin faaliyetleri konusunda görüşmelerin başlamasına bağlı olduğunu iddia ediyorlar. Öte yandan, Biden’ın bazı danışmanları, İran ile daha fazla müzakereye başlamanın yolunun nükleer anlaşmaya geri dönmek olduğunu söylüyorlar.

Biden’ın İran’la nükleer anlaşmaya hızla dönmesi seçimi etkileyebilir. Bu, ılımlıların ve reformistlerin seçim öncesinde konumunu güçlendirebilir. Hasan Ruhani’yi destekleriyle iktidara getiren politikacılar, şu anda Ali Laricani (İran parlamentosunun eski başkanı) ve ilk yardımcısı olarak Cavad Zarif (şu anki dışişleri bakanı) bileşiğini düşünüyorlar.

Muhafazakarlar veya bir ayrı değimiyle sağcılar, Ali Laricani’yi nükleer anlaşmadan sorumlu tutuyor ve onu parlamentonun tüm yönlerini incelemeden 15 dakika içinde nükleer anlaşmayı onaylamasına neden olmakla suçluyorlar.

İran’da dolar ve euro gibi para birimlerinin fıyatlarının düşmesi, yabancı yatırımcıların geri dönmesi ve para transfer yollarının yeniden açılması, İran piyasalarına refahı geri getirebilir ve ılımlıların 2021 seçimini kazanma şansını arttırır.

Ancak Biden, İran’ın mevcut durumunu göz önüne alındığında kesinlikle kabul etmeyeceği önkoşulları ortaya sürürse, Muhafazakarlar ve sağcıların önümuzdeki seçimde zafer kazanmaklari daha da muhtemel görünmektedir.

Muhafazakarların gösterebilecekri adaylar arasında, İbrahim Reisi (İran yargısının şu anki başkanı ve Hasan Ruhani’nin son seçimdeki rakibi), Muhammed Bakır Galibaf (İran Meclis Başkanı), Muhsin Rızyi (Düzenin Maslahatını Teşhis konseyi sekreteri), Said Celili (eski İran nükleer müzakerecisi ve Ayetullah Hamanei’nin Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyinde temsiclisi) ve Said Muhammed (Devrim Muhafızlarının inşaat üssünün komutanı) gibi bazı genç ve daha az bilinen isimler var.

Önümüzdeki günlerde, Biden’in sözünü yerine getirip getirmeyeceğini ya da Amerika Birleşik Devletleri’ndeki İsrail lobisinin, Arap ülkelerinin ve Biden’in bazı yakınlarının bunu yapmasına engel olup olmayacaklarını göreceğiz.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here